Chuỗi lạnh nông sản: giữ được nhiệt độ là giữ được giá trị

Với nông sản, chất lượng không chỉ nằm ở vùng trồng hay thời điểm thu hoạch. Chất lượng còn nằm trên đường đi: sơ chế, làm mát, đóng gói, lưu kho, vận chuyển, thông quan và giao đến người mua. Chuỗi lạnh nông sản vì vậy không phải chi phí phụ, mà là công cụ giữ giá trị.

Nông sản mất giá rất nhanh nếu chuỗi lạnh yếu

Nông sản Việt Nam có nhiều lợi thế: trái cây nhiệt đới, thủy sản, rau quả, hoa, thực phẩm chế biến và nhiều sản phẩm đặc sản vùng miền. Nhưng điểm yếu thường gặp là tổn thất sau thu hoạch, chất lượng không đồng đều và khó giữ độ tươi khi đi xa.

Với các mặt hàng như sầu riêng, thanh long, xoài, vải, nhãn, chuối, thủy sản, rau củ hoặc hoa tươi, chỉ cần vài giờ xử lý sai nhiệt độ, chậm làm mát hoặc chờ lâu ở điểm trung chuyển, chất lượng có thể giảm rõ rệt. Khi đến thị trường đích, hàng có thể bị mềm, mất màu, giảm mùi vị, tăng tỷ lệ hư hỏng hoặc không đạt tiêu chuẩn người mua.

FAO cho biết khoảng 526 triệu tấn thực phẩm, tương đương khoảng 12% tổng lượng thực phẩm toàn cầu, bị mất hoặc lãng phí do thiếu điều kiện làm lạnh phù hợp. Điều này cho thấy chuỗi lạnh không chỉ là bài toán chi phí, mà là bài toán an ninh thực phẩm, giảm lãng phí và nâng giá trị thương mại.

Chuỗi lạnh không bắt đầu ở container lạnh

Nhiều doanh nghiệp nghĩ rằng chỉ cần thuê container lạnh là đã có chuỗi lạnh. Thực tế, container lạnh chỉ là một mắt xích. Nếu hàng chưa được sơ chế đúng, chưa được làm mát trước, bao bì không phù hợp, nhiệt độ cài đặt sai, thời gian chờ quá dài hoặc dữ liệu nhiệt độ không được ghi nhận, container lạnh cũng không thể cứu chất lượng.

Chuỗi lạnh nông sản cần bắt đầu từ sau thu hoạch: phân loại, làm sạch, xử lý, làm mát sơ bộ, đóng gói, đưa vào kho mát, vận chuyển bằng xe phù hợp, kiểm soát thời gian chờ, cài đặt nhiệt độ đúng theo từng loại hàng và theo dõi suốt hành trình.

Một điểm rất quan trọng là không phải nông sản nào cũng cần cùng một mức nhiệt. Trái cây nhiệt đới, rau lá, hoa tươi, thủy sản đông lạnh và thực phẩm chế biến có yêu cầu khác nhau. Nếu gom chung không đúng chuẩn, có thể xảy ra hư hỏng, nhiễm mùi, mất nước hoặc ảnh hưởng chất lượng.

Thuê container lạnh không đồng nghĩa với có chuỗi lạnh. Doanh nghiệp cần kiểm soát cả trước container: thu hoạch, sơ chế, làm mát, đóng gói, lưu kho, thời gian chờ và dữ liệu nhiệt độ.

Checklist chuỗi lạnh cho doanh nghiệp nông sản

Một là xác định yêu cầu nhiệt độ theo từng sản phẩm. Không nên dùng một mức nhiệt chung cho mọi loại hàng. Cần tham khảo yêu cầu của người mua, tiêu chuẩn thị trường và đặc tính sinh lý của sản phẩm.

Hai là làm mát trước khi đóng hàng. Nếu hàng còn nóng từ đồng ruộng hoặc nhà máy mà đưa thẳng vào container lạnh, hệ thống lạnh phải “gánh” quá nhiều, nhiệt độ không ổn định và chất lượng dễ giảm.

Ba là chọn bao bì phù hợp. Bao bì phải vừa bảo vệ sản phẩm, vừa cho phép lưu thông khí, hạn chế dập nát, giữ độ ẩm phù hợp và đáp ứng yêu cầu thị trường nhập khẩu.

Bốn là giảm thời gian chờ. Chờ ở kho, sân bãi, cửa khẩu, cảng hoặc điểm trung chuyển đều là rủi ro. Doanh nghiệp cần đặt lịch, chuẩn bị chứng từ trước và phối hợp với logistics để tránh hàng nằm lâu ngoài điều kiện chuẩn.

Năm là ghi nhận dữ liệu nhiệt độ. Dữ liệu nhiệt độ giúp doanh nghiệp chứng minh chất lượng, xử lý khiếu nại, tìm nguyên nhân hư hỏng và cải thiện quy trình. Với thị trường cao cấp, dữ liệu này ngày càng quan trọng.

Sáu là chọn đối tác logistics hiểu hàng nông sản. Không phải đơn vị nào có xe lạnh hoặc container lạnh cũng hiểu chuỗi lạnh nông sản. Đối tác tốt cần biết thời gian, nhiệt độ, thông gió, chứng từ, kiểm dịch và xử lý sự cố.

Chuỗi lạnh tốt giúp bán được giá tốt hơn

Chuỗi lạnh không chỉ để “hàng không hỏng”. Chuỗi lạnh tốt giúp doanh nghiệp giữ độ tươi, giảm tỷ lệ hao hụt, nâng chất lượng đồng đều, kéo dài thời gian bán, mở thị trường xa hơn và đàm phán tốt hơn với người mua.

Với nông sản xuất khẩu, chất lượng ổn định quan trọng không kém sản lượng. Một lô hàng đẹp nhưng lô sau kém chất lượng sẽ làm mất niềm tin. Chuỗi lạnh giúp doanh nghiệp chuẩn hóa chất lượng giữa các lô hàng, từ đó xây dựng thương hiệu.