Đường Sắt Liên Vận Á – Âu: khi doanh nghiệp cần thêm một lựa chọn ngoài đường biển và hàng không

Đường sắt liên vận Á – Âu không thay thế hoàn toàn đường biển hay hàng không, nhưng có thể trở thành lựa chọn trung gian quan trọng: nhanh hơn đường biển, chi phí thấp hơn hàng không và ổn định hơn trong một số bối cảnh gián đoạn chuỗi cung ứng. Với doanh nghiệp Việt Nam, câu hỏi không phải là “có nên dùng đường sắt không?”, mà là “nhóm hàng nào, tuyến nào và điều kiện nào phù hợp?”.

Vì sao đường sắt liên vận được quan tâm hơn?

Trong vài năm gần đây, doanh nghiệp xuất nhập khẩu phải đối mặt với nhiều biến động: tắc nghẽn cảng, khủng hoảng Biển Đỏ, cước vận tải biển biến động, thời gian giao hàng khó dự báo và nhu cầu đa dạng hóa tuyến vận tải. Trong bối cảnh đó, đường sắt liên vận Á – Âu được xem như một lựa chọn bổ sung cho các chuỗi cung ứng cần cân bằng giữa thời gian và chi phí.

Theo dữ liệu được công bố tại Trung Quốc, các chuyến tàu hàng Trung Quốc – châu Âu tăng mạnh trong quý I/2026, với 5.460 chuyến và 546.000 TEU hàng hóa, tăng lần lượt 29% và 22% so với cùng kỳ. Điều này cho thấy hành lang đường sắt xuyên Á – Âu đang tiếp tục được sử dụng như một kênh logistics quan trọng trong thương mại lục địa.

Với Việt Nam, đường sắt liên vận không chỉ là câu chuyện xa xôi. Kết nối đường sắt với Trung Quốc và các tuyến đi tiếp sang Trung Á, Nga, châu Âu có thể mở thêm lựa chọn cho một số nhóm hàng xuất nhập khẩu, đặc biệt ở miền Bắc, nơi gần các cửa khẩu đường sắt và khu công nghiệp lớn.

Đường sắt phù hợp với nhóm hàng nào?

Không phải hàng nào cũng nên đi đường sắt. Doanh nghiệp cần nhìn vào bốn yếu tố: thời gian, chi phí, độ ổn định và đặc tính hàng.

Đường sắt có thể phù hợp với hàng có giá trị trung bình đến cao, cần nhanh hơn đường biển nhưng không đủ biên lợi nhuận để đi hàng không. Ví dụ: điện tử, linh kiện, máy móc, phụ tùng, hàng tiêu dùng, hàng thời trang theo mùa, một số nhóm nông sản chế biến, thiết bị công nghiệp hoặc hàng cần giao đúng lịch cho nhà máy.

Đường sắt cũng phù hợp khi doanh nghiệp muốn giảm phụ thuộc vào một tuyến biển đang rủi ro. Nếu cảng biển tắc, tàu đổi tuyến hoặc thời gian đường biển kéo dài, đường sắt có thể là phương án dự phòng.

Tuy nhiên, đường sắt không phù hợp với mọi trường hợp. Hàng quá nhạy thời gian có thể vẫn cần hàng không. Hàng giá trị thấp, khối lượng lớn, không gấp có thể vẫn phù hợp hơn với đường biển. Hàng cần chuỗi lạnh đặc biệt hoặc có quy định kiểm soát phức tạp cần được đánh giá kỹ trước khi chuyển phương thức.

Đường sắt liên vận nên được xem như “phương án thứ ba”: không rẻ như đường biển trong mọi trường hợp, không nhanh như hàng không, nhưng có thể tạo lợi thế khi doanh nghiệp cần cân bằng thời gian – chi phí – rủi ro.

Doanh nghiệp cần chuẩn bị gì trước khi đi đường sắt?

Một là xác định tuyến thực tế. Doanh nghiệp cần biết hàng đi từ kho nào, lên ga nào, qua cửa khẩu nào, trung chuyển ở đâu, đến ga đích nào và chặng cuối giao bằng gì. Không nên chỉ nhìn thời gian “ga đến ga”; phải tính cả door-to-door.

Hai là tính tổng chi phí. Chi phí không chỉ là cước đường sắt. Cần tính xe kéo đầu – cuối, nâng hạ, lưu kho, chứng từ, bảo hiểm, phí trung chuyển, thời gian chờ và chi phí phát sinh nếu đổi lịch.

Ba là chuẩn hóa chứng từ. Đường sắt liên vận có yêu cầu chứng từ, khai báo và phối hợp nhiều bên. Sai chứng từ có thể làm hàng đứng tại ga hoặc cửa khẩu. Doanh nghiệp cần làm việc với forwarder có kinh nghiệm tuyến này.

Bốn là đánh giá loại container và điều kiện hàng. Hàng có cần container thường, container lạnh, container chuyên dụng hay đóng kiện đặc biệt không? Có chịu được rung lắc, thay đổi nhiệt độ, thời gian trung chuyển không?

Năm là dự phòng lịch trình. Dù đường sắt có lịch cố định, doanh nghiệp vẫn cần phương án nếu chuyến bị thay đổi, cửa khẩu chậm hoặc ga đích ùn. Không nên dùng đường sắt lần đầu cho một lô hàng cực kỳ khẩn cấp nếu chưa thử nghiệm.

Cơ hội cho doanh nghiệp logistics Việt Nam

Đường sắt liên vận tạo cơ hội cho forwarder và 3PL cung cấp dịch vụ giá trị gia tăng: tư vấn tuyến, gom hàng, chứng từ, khai báo, container, bảo hiểm, tracking, kết nối ga – cảng – ICD và giải pháp door-to-door. Đây là phân khúc đòi hỏi năng lực điều phối, không chỉ bán cước.

Trong bối cảnh Việt Nam tiếp tục quan tâm đến phát triển kết nối đường sắt với Trung Quốc, bao gồm các dự án kết nối Lào Cai – Hà Nội – Hải Phòng và hợp tác hạ tầng đường sắt, doanh nghiệp logistics nên theo dõi sớm để chuẩn bị năng lực dịch vụ. Reuters cho biết Việt Nam đã khởi công một số hạng mục liên quan tuyến đường sắt kết nối với Trung Quốc, với mục tiêu hoàn thành vào năm 2030. 

Chưa cần chuyển ngay toàn bộ hàng sang đường sắt. Hãy chọn một nhóm hàng, một tuyến, một khách hàng hoặc một mùa cao điểm để thử nghiệm. Logistics Hub có thể hỗ trợ phân tích tuyến, so sánh chi phí door-to-door và kết nối đối tác có kinh nghiệm trong vận tải đường sắt liên vận.