Khi sản lượng container tại Hải Phòng, Cái Mép - Thị Vải và khu vực TP. Hồ Chí Minh tiếp tục tăng, câu chuyện mở thêm cầu bến không còn là lời giải duy nhất. Hạ tầng trung gian như ICD và cảng cạn đang trở thành “van điều tiết” giúp giảm áp lực bãi, kéo giãn dòng hàng ra khỏi khu vực cảng, và tạo dư địa mới cho năng lực cạnh tranh logistics của Việt Nam.

Không gian cạnh tranh không còn nằm hoàn toàn trong hàng rào cảng

Trong nhiều năm, thảo luận về năng lực cảng biển ở Việt Nam thường xoay quanh độ sâu luồng tàu, chiều dài cầu bến và năng suất cẩu bờ. Tuy nhiên, thực tế vận hành cho thấy một cảng mạnh không chỉ được quyết định bởi phần “mặt nước”, mà còn bởi phần “hậu phương” - nơi container được gom, tách, kiểm tra, lưu giữ và kết nối với mạng lưới đường bộ, đường sắt hay đường thủy nội địa. Chính ở lớp hạ tầng này, ICD thế hệ mới có thể tạo ra sự khác biệt. Thay vì chỉ đóng vai trò vệ tinh lưu kho, ICD đang chuyển thành trung tâm điều phối dòng hàng, nơi kết nối dữ liệu, thủ tục và vận chuyển đa phương thức.

ICD mới phải là trung tâm dữ liệu và dịch vụ, không chỉ là bãi container

Nếu tiếp tục nhìn ICD như một bãi chứa “nối dài” cho cảng biển, Việt Nam sẽ bỏ lỡ cơ hội lớn hơn. Mô hình ICD thế hệ mới phải gắn với khai báo điện tử, theo dõi container theo thời gian thực, quản trị slot xe ra vào, kết nối thủ tục hải quan, và khả năng gom hàng theo nhu cầu của từng ngành. Với hàng xuất khẩu giá trị cao, một ICD có tính số hóa tốt còn giúp doanh nghiệp chủ động hơn về lịch đóng hàng, kiểm đếm và kiểm soát phát sinh. Điều đó làm giảm thời gian chờ ở cảng và kéo giảm chi phí ẩn – vốn là phần không nhỏ trong tổng chi phí logistics.

Muốn cảng mạnh hơn, phải thiết kế lại mạng lưới quanh cảng

Bài toán của Việt Nam không nằm ở việc “có ICD hay không”, mà ở chỗ ICD được bố trí ở đâu, kết nối với phương thức vận tải nào và phục vụ nhóm hàng nào. Một ICD đặt sai vị trí, kết nối đường yếu hoặc thiếu nền tảng dữ liệu sẽ nhanh chóng trở thành bãi trung chuyển kém hiệu quả. Ngược lại, nếu được quy hoạch gắn với hành lang công nghiệp – xuất khẩu và được số hóa ngay từ đầu, ICD có thể giúp cảng biển tăng sức tải mà không phải đợi quá lâu cho các dự án bến mới. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với định hướng của Logistics Hub: logistics không chỉ là vận chuyển, mà là tổ chức lại toàn bộ dòng chảy hàng hóa theo hướng hiệu quả hơn.

Trong bối cảnh thương mại biến động và áp lực đầu tư hạ tầng ngày càng lớn, ICD nên được xem là một đòn bẩy chiến lược để Việt Nam nâng chất lượng cảng biển mà không chỉ dựa vào mở rộng cầu bến. Cách tư duy này cũng giúp logistics Việt Nam tiến gần hơn tới mô hình cạnh tranh bằng tổ chức, dữ liệu và kết nối – thay vì chỉ cạnh tranh bằng chi phí mặt bằng hay lao động.